ხატულა/ავტორი
დაბადების ადგილი სენტ-პეტერბურგი, რუსეთი
ჯონ მარტინი: აღმაშფოთებელითა არქიტექტორი
ჯონ მარტინი (1789–1854) ბრიტანული ხელოვნების ღრმად ენიგმატური ფიგურა რჩება; მხატვარი, რომლის დრამატულმა ხედვებმა და არაორდინარულმა ტექნიკამ თავისი სიცოცხლის მანძილზე მაყურებელი მოხიბლა და დღემდე გვიბგერებს. ნორთამბერლენდში, ჰექსამთან დაბადებული, მისი ადრეული ცხოვრება სხვადასხვა სტაჟირებით აღინიშნა – ჯერ ჰერალდიკური ეტალონის მხატვარი ნიუკასლში, შემდეგ კი ფაიფურის მხატვარი – გამოცდილებებმა, რომლებმაც საბოლოოდ განსაზმავად შეცვალეს მისი შემოქმედებითი ტრაექტორია. თუმცა, სწორედ მარტინის შეხვედრამ გრავიურის სამყაროსთან, განსაკუთრებით ჩარლზ მასთან მუშაობისას, გახსნა მისი პოტენციალი და იგი რომანტიზმის წამყვან ფიგურად აქცია. მისი კარიერა სოციალური და პოლიტიკური არეულობის ფონზე განიშალა, რაც ეხატებოდა ეპოქის ტურბულენტურ სულს და ასახავდა შფოთვას რწმენის, სიკვდილისა და ბუნების ძალის შესახებ.
მარტინის შემოქმედებითი განვითარება ღრმად იყო მო pengaruhებული ადრეული ოსტატების ნამუშევრებით, განსაკუთრებით ბაროკოს მხატვრების – კარავაჯოსა და რემბრანტის მიერ, რომელთა სინათლისა და ჩრდილის დრამატულ გამოყენებას იგი ზედმიწევნით სწავლობდა. იგი ასევე შთაგონებას იღებდა გოთიკური რევალივაციის მოძრაობიდან, რაც აშკარა იყო მისი ინტერესი შუ agesადმი არქიტექტურისა და რელიგიური იკონოგრაფიის მიმართ. გადამწყვეტი როლი მის შემოქმედებაში „აღმაშფოთებელმა“ (the sublime) კონცეფციამ ითამაშა – ტერმინმა, რომელიც ედმუნდ ბერკმა პოპულარიზდა და რომელიც აღწერდა იმ შიშითა და აღტაცებით აღვსილ გამოცდილებას, რასაც უზარმაზარი, დამთრგუნველი ბუნებრივი ლანდშაფტები ან უდიდესი ძალის სცენები იწვევს. ეს შეპყრობილობა აღმაშდაშფოთებლობისადმი მისი შემოქმედების განმსაზღვრელი მახასიათებელი გახდა, რამაც განსაზღვრა მისი კომპოზიციები და უპრეცედენტო მასშტაბისა და ემოციური ინტენსივობის ნამუშევრების შექმნა აიძულა.
ვიზიონერის აღზევება: ადრეული ნამუშევრები და სამეფო აღიარება
მარტინის ადრეული კარიერა ლონდონის სახელოვნებო სცენაზე ნელ but სტაბილურ აღმასვლას ახასიათებდა. მან რვადად ექსპოზიციები დაიწყო „რეკლამაციის აკადემიაში“ (Royal Academy) 1811 წელს, თავდაპირველად არაერთგვაროვანი შეფასებებით. თუმცა, მისმა დრამატულმა ლანდშაფტებმა – რომლებიც ხშირად აპოკალიფსურ სცენებს ან ბიბლიურ ნარატივებს ასახავდა – ყურადღება მიიპყრო და საზოგადოებაში დიდი ინტერესი გამოიწვია. მისი ნახატი „ბელშაზარის ნადიმი“ (1ადრეული 1819), ბაბილონის დაცემამდე ბოლო სადღესასწაულო სუფრის მონუმენტური აღწერა, მყისიერად გახდა სენსაცია, რომელიც შეფლებული იყო თეატრალურობითა და ემოციური ატმოსფეროთი. ამ წარმატებას მოჰყვა სხვა მნიშვნელოვანი ნამუშევრები, მათ შორის „ბოლო სამსჯავრო“ (1824) და „ცის ბრტყელობები“ (1828-30), რომელთაგან თითოეულმა წარმოაჩინა მისი ოსტატობა კომპოზიციაში, ფერებსა და დრამატულ განათებაში. აღსანიშნავია, რომ ეს ნახატები არ იყო მხოლოდ დეკორატიული; ისინი იყო საგულდაგულოდ აგებული ალეგორიები, რომლებიც შექმნილი იყო ცოდვის, გამოსყიდვისა და ღვთიური სამსჯავროს გარდაუვალობის თემებზე ფიქრის მოსაკრამებლად.
გრავიურები და ბეჭდვის ძალა
მიუხედავად იმისა, რომ მარტინის ზეთოვანი ფერწერა დიდ აღიარებას მოჰყვებოდა, სწორედ მისმა გრავიურებმა განამტკიცა მისი რეპუტაცია, როგორც უმსხვილესი სახელოვნებო ძალისა. იგი ზედმიწევნითთ გადაიტანა თავისი ფართომასშტაბიანი ტილოები რთულ გრავიურებში, ხშირად ახალი ტექნიკების გამოყენებით, რათა ორიგინალური კომპოზიციების მასშტაბი და დრამატიზმი ეჭიდებინა. მისი ყველაზე ცნობილი გრავიურები, მათ შორის „დელუგი“ (1837) და „ნინევიის დაცემა“ (1839), განსაკუთრებით წარმატებული აღმოჩნდა, დიდი რაოდენობით იყიდებოდა და მას თავის ეპოქის წამყვან გრავიურისტად აქცევდა. ეს ბეჭდები არ იყო უბრალო რეპროდუქციები; ისინი იყო რეინტერპრეტაციები – მარტერი ხშირად ცვლიდა კომპოზიციებს და ამატებდა დეტალებს ვიზუალური ეფექტის გასაძლიერებლად და თავისი სათქმელის გამოსაკვეთად. ამ გრავიურების პოპულარობამ აჩვენა რომანტიზმის ხელოვნებისადმი საზოგადოების ფართო ინტერესი და დაეხმარა მარტინის ხედვის უფრო ფართო აუდიტორიისთვის გავრცელებაში.
აპოკალიფსისა და აღმაშფოთებლობის თემები
მარტინის შემოქმედებაში დომინირებს განმეორებადი თემები – განსაკუთრებით აპოკალიფსის, વિના destruction-ისა და აღმაშფოთებლობის. მისი ნახატები და გრავიურები ხშირად ასახავს კატასტროფული მოვლენების სცენებს: წყალდიდობებს, მიწისძვრებს, ხანძრებსა და ბრძოლებს – რომლებიც ხშირად მოლოდინისა და მოახლოებული წარწყმედის განცდით არის აღვსილი. ეს გამოსახულებები არ იყო ისტორიული მოვლენების პირდაპიდა წარმომადგენლობა, არამედ ადამიანის მოწყვლადობის სიმბოლური კვლევა უზარმაზარი ძალების წინაშე. აღმაშფოთებლობის კონცეფციამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა ამ თემების ფორმირებაში, რადგან მარტერი ცდილობდა წარმოეჩენათ შიში და აღტაცება თავისი უზარმაზარი, ველური ლანდშაფტებისა და უდიდესი ძალის სცენებით. მისი ნამუშევრები შეიძლება viewed be მე-19 საუკუნის დასაწყისის შფოთვების ანარეკლად – პერიოდისა, რომელიც აღინიშნა სოციალური არეულობით, პოლიტიკური არასტაბილურობითა და ადამიანობის მომავლის შესახებ მზარდი შეშფოთებით.
მემკვიდრეობა და ისტორიული მნიშვნელობა
მიუხედავად იმისა, რომ იგი ზოგიერთი თანამედროვე კრიტიკოსისგან წაგკიდათ – განსაკუთრებით ჯონ რასკინისგან, რომელიც მის ნამუშევრებს „ბნელ“ და მორალური შინაარსის არმქონეს უწოდებდა – ჯონ მარტინის გავლენა მომდევნო თაობის ხელოვანებზე უდავოა. მისმა დრამატულმა კომპოზიციებმა, ინოვაციურმა ტექნიკამ და აღმაშფოთებლობის კვლევამ ღრმა გავლენა მოახდინა ისეთ რომანტიკოს მხატვრებზე, როგორიცაა ჯ.მ.ვ. ტერნერი და ალბერტ ბრამლი. მარტინის მემკვიდრეობა სცდება ფერწერის სფეროს; მისი შემოქმედება დღემდე შთაგონების წყაროდ რჩება კინემატოგრაფებისთვის, მწერლებისა და მუსიკოსებისთვის, რომლებიც ცდილობენ დაიჭირონ ბუნებრივი სამყაროს ძალა და მისტიკა. დღეს მარტინი აღიარებულია გადამწყვეტ ფიგურად ბრიტანული ხელოვნების ისტორიაში – მხატვრად, რომლის ვიზიონერულმა წარმოსახვამ და ოსტატურმა ტექნიკამ დაეხმარა რომანტიზმის გზის ფორმირებას და წარუმატებელი კვალი დატოვა მე-19 საუკუნისა და შემდგომი ეპოქების ვიზუალურ კულტურაზე. მისი ნახატები რჩება ადამიანური უნარის – როგორც ტერორისა და ტრანსცენდენციისადმი – მძლავრ მოწმენად.
