Martino Altomonte

Martino Altomonte: Życie w służbie baroku

Urodzony w 1657 roku w słonecznej Neapolu, Martino Altomonte, znany pierwotnie jako Johann Martin Hohenberg, był postacią niezwykłą na mapie europejskiego baroku. Ten włoski malarz austriackiego pochodzenia, którego twórczość łączyła w sobie różnorodne nurty artystyczne, prowadziła go przez najważniejsze dwory ówczesnej Europy. Jego kariera, rozciągająca się od Polski po Austrię, pozostawiła po sobie niezwykłe dziedzictwo: od pełnych dynamizmu i pasji scen batalistycznych, przez majestatyczne portrety królewskie, aż po monumentalne ołtarze, które do dziś stanowią świadectwo artystycznego geniuszu epoki.

Wczesne lata i kształcenie

Dzieciństwo i młodość artysty były nierozerwalnie związane z wielokulturowym dziedzictwem, które ukształtowało jego wrażliwość. Jego ojciec, Michael Hohenberg, opuścił tyrolskie góry, aby osiedlić się w tętniącym życiem Neapolu, co na zawsze związało losy rodziny z włoską estetyką. To właśnie tam, w sercu barokowego przepychu, zaczynał się proces formowania jednego z najwybitniejszych twórców epoki. Już w wieku piętnastu lat młody talent trafił pod skrzydła samego Giovanniego Battisty Gaulli, znanego jako Baciccio, który w Rzymie uchodził za niekwestionowanego mistrza monumentalnego malarstwa barokowego. Ta wczesna nauka u boku giganta epoki położyła fundamenty pod jego niezwykłą biegłość w operowaniu światłocieniem.

Artystyczna droga Altomonte nie skończyła się jednak na rzymskich warsztatach. Jego talent przyciągnął uwagę kolejnych mistrzów, a on sam kontynuował studia pod okiem Carlo Marattiego, wybitnego rzymskiego malarza, którego styl przesiąknięty był klasycznymi wpływami, wprowadzając do warsztatu artysty niezbędną harmonię i proporcję. Przełomowym momentem w jego życiu był rok 1684, kiedy to dzięki swojej niezwykłej ekspresji i kunsztowi został mianowany malarzem dworskim króla Polski, Jana III Sobieskiego. To właśnie to prestiżowe wyróżnienie i związanie się z polskim dworem stało się impulsem do przyjęcia nowego, bardziej szlachetnego brzmienia – nazwiska Altomonte, które miało na zawsze zapisać się w historii sztuki.

Kariera w Polsce i rozwój artystyczny

Jako malarz dworski króla Jana III Sobieskiego, Altomonte poświęcił swoją twórczość przede wszystkim monumentalnym scenom batalistycznym, wśród których najbardziej znamienne są te przedstawiające odsiecz wiedeńską, oraz wyrafinowanym portretom królewskim. Jego dorobek obejmował również liczne dzieła o charakterze religijnym w formie ołtarzy, z których niestety wiele nie przetrwało do naszych czasów. Analizując jego wczesny styl, na przykładzie zachowanego w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie „Ofiary Abrahama”, można dostrzec, że artysta ten był w tamtym okresie „naśladowcą neapolitańskiego malarstwa światłocieniowego”. Tradycja malarska w jego rodzinie była silna, gdyż jego syn, Bartolomeo Altomonte, urodzony w 1694 roku, również podążył ścieżką artysty, stając się malarzem.

Wiedeń i rozwój baroku wiedeńskiego

Przełomowy moment w życiu artysty nastąpił między latami 1699 a 1702, kiedy to Martino Altomonte osiadł w Wiedniu, czyniąc to miasto centrum swojej dalszej, niezwykle płodnej twórczości. Jego obecność w stolicy Austrii została szybko doceniona przez środowiska artystyczne, czego dowodem było mianowanie go w 1707 roku członkiem dydaktycznym prestiżowej Akademie der bildenden Künste (Akademii Sztuk Pięknych). To prestiżowe wyróżnienie otworzyło przed nim drzwi do najważniejszych mecenasów epoki. Jednym z prawdopodobnych wyzwań, przed którymi stanął, było dekorowanie Neue Favorita – eleganckiego aneksu rezydencji Schloss Augarten, co ugruntowało jego pozycję jako jednego z najważniejszych twórców tamtego okresu.

Twórczość Altomonte’ego z tego czasu stanowi fascynującą, unikalną syntezę stylów, która w sposób fundamentalny wpłynęła na kształtowanie się baroku wiedeńskiego. W jego malarstwie olejnym dokonał się niezwykły proces artystycznej fuzji: dramatyczne, neapolitańskie chiaroscuro, operujące silnym światłocieniem, splotło się z subtelnymi, pełnymi wdzięku pastelowymi tonami charakterystycznymi dla szkoły weneckiej. Ta harmonijna gra światła i koloru zaowocowała dziełami o niebywałej sile wyrazu, które zdobiły najważniejsze świątynie i rezydencje.

Wśród jego najbardziej znaczących dokonań w Wiedniu i okolicach należy wymienić monumentalne malarstwo plafonowe w rezydencji arcybiskupiej w Salzburgu (1709–10) oraz wybitne ołtarze w kościele Dorotheerkirche (1713). Jego pędzel pozostawił niezatarte piętno także w Peterskirche oraz w katedrze św. Szczepana (obie realizacje z 1714 roku), a także w kościele parafialnym w Krems oraz w kościele Zakonu Niemieckiego w Lublanie (1715). Artystyczną biegłość w kreowaniu przestrzeni nieba potwierdziły również freski sufitowe w Dolnym Belvedere w Wiedniu, które powstały w 1716 roku, stanowiąc świadectwo jego nieustannego dążenia do doskonałości w służbie sacrum i estetyce baroku.

Główne dzieła i dziedzictwo

Twórczość Martino Altomonte stanowi fascynujące świadectwo artystycznej maestrii, która wykraczała poza ramy epoki. Jednym z jego najbardziej sugestywnych dokonań jest obraz Alexander Cutting the Gordian Knot (1708), który w mistrzowski sposób ukazuje jego talent do kreowania dramatycznych i pełnych napięcia scen historycznych. Jego głęboka duchowość i kunszt religijny najpełniej objawiają się jednak w monumentalnych dziełach sakralnych, takich jak The Ascension of Mary (1737) – znaczący ołtarz główny w kościele opactwa w Wilhering, czy też imponujący High Altarpiece (1738–40) of the Ursuline Church dedicated to St. Michael in Linz, stanowiący kolejny dowód na niezwykłą biegłość artysty w tworzeniu wspaniałych retabulów.