Apache Fire Dancer

ქვისა და სულისგან გამოკვეთილი მემკვიდრეობა: ალან ჰაუზერის ცხოვრება

ალან კაპრონ ჰაუზერი, რომელიც ბევრისთვის ჰაოზუსის სახელით არის ცნობილი — სახელი, რომელიც დედამიწიდან ამოხსნილ სიცოცხლის ხმას ჰგავს — მე-20 საუკუნის ამერიკული ხელოვნების მონუმენტურ ფიგურად აღფხვრავს. იგი 1914 წელს ოკლახომასთან, აპაჩის მახლობლად დაიბადა და მისი ცხოვრებისეული გზა ორ სამყაროს შეერთებას წარმოადგენდა: ჩირიკაუა აპაჩების წინაპართა ტრადიციებსა და მოდერნისტული სკულპტურის აღმავალ ტენდენციებს შორის. ჰაუზერი მხოლოდ ხელოვანი არ ყოფილა; იგი იყო კულტურული ელჩი, რომელმაც თავისი ხალხის ღრმა სულიერება და ისტორია ვიზუალურ ენად გადათარგმნა, რამაც ამერიკული მკვიდრი ხელოვნების საზღვრებს ბევრად გასცდა. მისი წარმომავლობა თავად მეტყველებდა ყველაფერზე — იგი ლეგენდარული გერონიმოს დისშვილი იყო და საკუთარ თავში ატარებდა წინააღმდეგობის, გამძლეობისა და მიწასთან ღრმა კავშირის სიმძიმეს. ეს მემკვიდრეობა მხოლოდ ბიოგრაფიული დეტალი არ ყოფილა; ეს იყო ის ფუძე, რომელზეც მისი შემოქმედებითი ხედვა აიგა. მისი ადრეული წლები აღსავსე იყო გადაადგილებითა და ადაპტაციით, რადგან მისი მშობლები, გერონიმოს დან teslimების შემდეგ ტყვეობის გადარჩენილები, ოკლახომას მიწაზე საკუთარი ცხოვრების ხელახლა აწყობას ცდილობდნენ. სწორედ ამ გარემოში — სირთულეებისა და კულტურული შენარჩუნების ნაზავში — დაიწყო ჰაუზერის შემოქმედებითი სულის გამოღვიძება.

ადრეული სწავლება და საკუთარი ხმის ძიება

ჰაუზერის ფორმალური სახელოვნებო განათლება ფორტ-აპაჩის ინდიელთა სკოლაში დაიწყო და სანტა-ფეს ინდიელთა სკოლაში გაგრძელდა დოროთი დუნის მეთვალყურეობის ქვეშ. მიუხედავად იმისა, რომ დუნმა მას საფუძვლიანი უნარები შესთავაზა ფერწერასა და ნახატში, რაც ტრადიციულ ინდიელური მოტივებზე იყო ორიენტირებული, ჰაუზერმა მალევე დაიწყო სტილისტური შეზღუდვებით გამოწვეული ბარიერების ეჭვქვეშ დაყენება. იგი გრძნობდა მიზიდულობას უფრო მასშტაბური რაღაცისკენ — იმის გამოსახლისკენ, თუ არა მხოლოდ *რას* წარმოადგენდა მისი კულტურა, არამედ თუ *როგორ* იგრძნობოდა იგი. ამ ახალგაზრდა სურვილმა, ხელოვნ bebasობისკენ, უბიძგა ფორმისა და ტექნიკის ექსპერიმენტებისკენ, რათა ეპოპეული ვიზუალური ლექსიკა შეექმნა, რომელიც აპაჩური ცხოვრების არსს ტრადიციულ ჩარჩოებში მოკლებული შეუნარჩუნებდა. გადამწყვეტი მომენტი 1939 წელს დადგა, როდესაც ჯერალდ ნეილორთან ერთად მან მიიღო შეკვეთა ვაშინგტონში, აშშ-ის შიდა საქმეთა დეპარტამენტისთვის მასალების შესაქმნელად. ამ ადრეულმა წარმატებამ მოუტანა აღიარება, თუმცა ასევე გააძლიერა უფრო პერსონალური შემოქმედებითი გამოხატვის წყურვილი. სწორედ ამ გამოცდილებამ გაუჩინა მას ინტერესი სკულპტურის მიმართ; თავდაპირველად იგი ხეზე მუშაობდა, სანამ არ დაეუფლა ბრინჯაოს ქონვის რთულ ხელოვნებას — მედიუმს, რომელიც მოგვიანებით მისი სახელის სინონიმი გახდებოდა. მოდერნისტული გავლენები და შემოქმედებითი განვითარება სკულპტურისკენ გადასვლამ ჰაუზერის კარიერაში გარდამტეხი წერტილი შეასრულა. იგი დაუახლოდა ისეთი მოდერნისტული ოსტატების ნამუშევრებს, როგორებიც იყვნენ ჟან არპი, კონსტანტინ ბრანკუზი, ჰენრი მური და ბარბარა ჰეპვორთი. ამ ხელოვანებმა, აბსტრაქტული ფორმებით, ორგანული හැშტებითა და მასალების შინაგანი თვისებებით, მისცა მას გზა საკუთარი კულტურული მემკვიდრეობის თანამედროვე ტენდენციებთან შესამთხვევად. ჰაუზერი არ უბრალოდ იმეორებდა ამ გავლენებს; იგი ახდენდა მათ სინთეზს, რის შედეგადაც მოდერნისტულ ესთეტიკას ათამშვიდებდა აპაჩური თხრობის სულიერ სიღრმესა და ნარატიულ ძალას. მისი ქანდაკებები დაიწყო აბსტრაქციისა და ფიგურაციულობის უნიკალური შერწყმის განსახიერებად, რაც ხშირად მოძრავ ფიგურებს — მოცეკვავებს, მეომრებს, ოჯახებს — ასახავდა და კულტურული მნიშვნელობის ღრმა მომენტებს აფიქსირებდა. ისეთი ნამუშევრები, როგად არის *ხედვის ძიება* (1950), რომელიც სულიერების თემებს იკვლევს, და *ბანაკის გადასვლა* (1950) — თავისი თბილი ტონებითა და ფენებრივი კომპოზიციით — ამ სინთეზის საუკეთესო მაგალითია. მისი ფერწერები კი, მაგალითად *აპაჩური ცეცხლის მოცეკვავე* (1961), ენერგიითა და სიცოცხლით არის აღსავსე, რაც ტრადიციული ცერემონიების დინამიკურობას გადმოგვცემს.

მასწავლებელი და მემკვიდრეობა

გარდა საკუთარი შემოქმედებითი მიღწევებისა, ალან ჰაუზერი თავს მიაგებდა ამერიკელი ინდიელების მომავალი თაობის აღზრდას. იგი იყო ფაკულტეტის წევრი ბრიგამ სიტიში (იუტა) და სანტა-ფეს ამერიკული ინდიელთა ხელოვნების ინსტიტუტში, რითაც გამხდარა მენტორი უამრავი ნიჭიერ ხელოვანისთვის. მის სტუდენტებს შორის იყვნენ ისეთი გავლენიანი ფიგურები, როგორებიც იყვნენ ფრიც შოლდერი, ტ.ს. კანონი, დენ ნამინგჰა და ბობ ჰაოზუსი. ჰაუზერის სწავლების ფილოსოფია არ ითვალისწინებდა სტილის თავსმოხვეტას; პირიქით, იგი თითოეულ ხელოვანს მოუწოდებდა, ეპოპეობისთვის საკუთარი უნიკალური ხმა ეპოპია, რათა თავისი მემკვიდრეობა თანამედროვე პერსპექტივით შეესწავლათ. ამ ერთგულებამ ხელოვნების განათლებისადმი განამტკიცა მისი მემკვიდრეობა არა მხოლოდ როგორც მოქანდაკისა და ფერწერის, არამედ როგორც კულტურული კატალიზატორის. 1992 წელს მან მიიღო ხელოვნების ეროვნული მედალი — რაც მთელი ცხოვრების შეჯამება იყო, რომელიც ხელოვნებითი სრულყოფილებისა და კულტურის შენარჩუნებისთვის იყო მიძღვნილი. ალან ჰაუზერი 1994 წელს გარდაიცვალა, დატოვა შემოქმედება, რომელიც დღემდე აღფრთოვანებასა და ფიქრს იწვევს. მისი ქანდაკებები აპაჩური ხალხის მარადიული სულის ძლიერ დასტუდარს წარმოადგენს, ხოლო მისი ფერწერები მათ მდიდარ კულტურულ ტრადიციებში ღრმა შეხედვას გვთავაზობს. მისი მემკვიდრეობა არის ინოვაციის, გამძლეობისა და იმ ხელოვნებისადმი ღრმა პატივისცემის სიმბოლო, რომელიც ჩვენ წარსულთან, აწმესა და მომავალთან აკავშირებს.

მარადიული მნიშვნელობა

დღეს ჰაუზერის ნამუშევრები მთელი ქვეყნის პრესტიჟულ ინსტიტუტებშია წარმოდგენილი — მათ შორის სმიტსონის ამერიკული ხელოვნების მუზეუმში, ამერიკელი ინდიელთა ეროვნულ მუზეუმსა და ოკლახომას შტატის სენატში. მისი ხელოვნება არ არის მხოლოდ ამერიკული ინდიელური კულტურის რეპრეზენტაცია; იგი ამერიკული ხელოვნების ისტორიის უფრო ფართო ნარატივის განუყოფელი ნაწილია. მან გამოწვევა ছুდა ტრადიციულ წარმოდგენებს იმის შესახებ, თუ რა წარმოადგენდა „ამერიკულ“ ხელოვნებას და აჩვენა, რომ ინოვაცია ადგილობრივ ტრადიციებშიც შეიძლება აყვავდეს. ალან ჰაუზერის ფონდი აგრძელებს მისი მემკვიდრეობის დაცვას და სანტა-ფეს მახლობლად მდებარე ჰაუზერის კომპლექსს, როგორც მისი ცხოვრებისა და შემოქმედების ცოცხალ დასტურად ინარჩუნებს. მისი ნამუშევრების შესწავლა — იქნება ეს გამოფენების, პუბლიკაციების თუ ონლაინ რესურსების მეშვეობით — გვაძლევს უდიდეს შესაძლებლობას, შევხვდეთ ჭეშმარიტად გასაოცარ ხელოვანს, რომლის ხედვაც სცილდება კულტურულ საზღვრებს და საყოველთაო ადამიანურ გამოცდილებას ეხმიანება.

• TopImpressionists: აღმოაჩინეთ მისი შემოქმედება TopImpressionists-ზე
• Wikipedia: შეიტყვეთ მეტი Wikipedia-ზე
• Allan Houser Foundation: აღმოაჩინეთ ალან ჰაუზერის კომპლექსი და მისი მემკვიდრეობა