ანსელმ ფიერბახი: კლასიკური ფორმის პოეტი

ანსელმ ფიერბახი (1829-1880) გერმანული რომანტიზმისა და ნეოკლასიციზმის მონუმენტურ ფიგურად გვევლინება, რომელიც ამ ორი სახელოვნებო მიმდინაღობის ჰარმონიულ შერწყმას განასახიერებდა. იგი სპაიერში, ცნობილი არქეოლოგის, იოსებ ანსელმ რიტერ ფონ ფიერბახისა და პაულა იოჰან ანსელმ რიტერ ფონ ფიერბახის შვილად დაიბადა; მისი წარმომავლობა ინტელექტუალური ტრადიციებით იყო გაჯერებული — ამგვარად, სწორედ ამ საგვარეულომ განსაზღვრა მისი მხატვრული სენსიტიურობა. მისი ადრეული წლები აკადემიურ მისწრევებს ემსახურებოდა; 1845-დან 1848 წლამდე დიუსელდორფის აკადემიაში იოჰან ვილჰელმ შრიმერის, ვილჰელმ ფონ შადოვისა და კარლ სონის მეთვალყურეობის ქვეშ სწავლამ მას კლასიკური ესთეტიკისა და სკულპტურული ოსტატობის საფუძვლიანი הבედნიერება ჩაუყარა საფუძველი. ამ ფორმირების პერიოდმა კიდევ უფრო განამტკიცა მისი ერთგულება მხატვრული სრულყოფილებისადმი. 1850 წელს, როდესაც ფიერბახი მიუნხენის აკადემიაში გადავიდა, მან გააერთიანა ძალები თანაკლავებელ სტუდენტებთან, რომლებიც იმ დროის აკადემიური ტენდენციებით იმედგაცრუებულნი იყვნენ. მან ანტვერპენში შემოქმედებითი სახელოსნო ჩამოაყალიბა, სადაც გუსტავ ვაპერსის ხელმძღვანელობით დახვეწდა უნარები — ეს იყო გადამწყვეტი ნაბიჯი ვენეციური კოლორიზმის დაუფლებისა და მისი ოსტატების სტილისტური ინოვაციების შთანთქმისკენ. 1851 წელს მას პარიზი მოიხატა, სადაც თომას კუტირესთან მოკლედ სწავლის შემდეგ უფრო ღრმად ჩაუღრმავდა მხატვრულ ძიებებს. სწორედ აქ მოხდა ფიერმბახის გარღვევა: „ჰაფიზი ფონტანთან“ (1852), არაბული პოეზიის სუნთქბრუჭუნმა აღწერამ, რომელიც კლასიკური იდეალიზმით არის გაჟღენთილი — ეს მისი ნიჭის დასტური იყო, რათა სხვადასხვა გავლენა ერთიან ხედვად შეკრას. იტალიური რენესანსის ხელოვნებისადმი მისი გატაცება 1854 წელს ვენეციურ პილგრიმჟობაზე აგზნო მას, სადაც ვენეციელი კოლორისტების მიერ დაფასებულ ცოცხალ პალიტრასა და ექსპრესიულ დინამიკაში ჩაეფლო. შემდგომმა ვიზიტებმა ფლორენციასა და რომში განამტკიცა მისი ერთგულება ჰუმანისტური იდეალებისა და მხატვრული სიმკაცრისადმი. 1873 წლამდე რომში ყოფნის პერიოდში, ფიერბახმა დაუახლოვდა გავლენიან ხელოვანებს, როგორიცაა არნოლდ ბოკლინი და ჰანს ფონ მარეესი — ეწოდებოდნენ „დოიჩრომერები“ (გერმანელი რომელები), რომლებიც იზიარებდნენ რწმენას, რომ იტალიური ხელოვნება გერმანულ მხატვრულ მცდელობებს აღემატებოდა. ამ თანამშრომლობით სულისკვეთებამ ხელს შეუწყო ექსპერიმენტებს და მათ მიத்திற்கა გარდამტეხ მიღწევებამდე. ფიერბახის ყველაზე აღიარებულ ნაშთებშია „პლატონის სიმპოზიუმი“ (1869-1874), შესრულებული ორ ვერსიაში, რაც მისი დეტალებზე მზრუნველი ყურადღებისა და კომპოზიციის ოსტატური ფლობის დემონსტრირებაა. მან მაყურებელი მოხიბლა ისეთი მნიშვნელოვანი ფიგურების პორტრეტებით, როგ एग्जामपुरდა ანა რისი („ნანა“), რომელიც წლების განმავლობაში მისი მუზა იყო და რომლის სახეც მხატვრმა საოცარი სენსიტიურობით ასახა. ფიერბახის მხატვრულმა პარტნიორობამ გრაფ ადოლფ ფრიდრიხ ფონ შაკთან ერთად, მოგვიტანა იტალიელი ძველი ოსტატების გასაოცარი რეპროდუქციები — პროექტი, რომელმაც ხაზი გაუსვა მის ურყევ ერთგულებას კლასიკური მემკვიდრეობის შენარჩუნებისა და ხელახალი ინტერპრეტაციისადმი. მისი გავლენა სცილდებოდა ცალკეულ ტილოებსაც; იგი ვენის აკადემიის ისტორიული ფერწერის პროფესორი გახდა, რითაც თაობის მხატვრული განათლება ჩამოაყალიბა. ფიერბახის მემკვიდრეობა არა მხოლოდ მის შთამბეჭდავ შემოქმედებაში, არამედ გამორჩეული ესთეტიკური სენსიტიურობის დამკვიდრებაში მდგომარეობს — სენსიტურობაში, რომელიც ხასიათდება ელეგანტურობით, თავშეკავებითა და ღრმა ჭვრეტადობით. იგი რჩება გერმანული რომანტიზმის მუდმივ სიმბოლოდ სილამაზისა და ინტელექტუალური სიღრმისკენ სწრაფვისა, რაც მას მე-19 საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ფერწერად აქცევს.