Ercole e Lica 1795-1815

ანტონიო კანოვას: მარმარილოს სიცოცხლე

• დაბადება: პოსანო, იტალია (1757)
• გარდაცვალება: 1822 წელი

ანტონიო კანოვა დასავლური ხელოვნების ისტორიაში უზენაეს ფიგურად აღფენილია, რომელიც მსოფლიოსთვის ნეოკლასიციზმის უდარგელ მოქანდად არის ცნობილი. მარმარილოს დამუშავების მის გამორჩეულმა ოსტატობამ და კლასიკური ფორმების ღრმა ემოციით შევსების უნარმა, მას ყველა დროის უდიდეს ხელოვანთა შორის მოიყვანა. იტალიის ქალაქ პოსანოში, ქვის ამოსამუშავებ პიეტრო კანოვას შვილად დაბადებული ხელოვანი, თავისი ადრეული წლებით სწორედ იმ შემოქმედებით გარემომ შემოჰკრათ თავი, რამაც მისი მომავალი ტალანტი განსაზმად დაუდო საფუძველი.

ადრეული წლები და სწავლება

• ოჯახური წარმომავლობა: მამამისის პროფესიამ მას ქვის ნაკვეთებთან პირველადი შეხება მისცა, ხოლო პასინო კანოვამ, რომელიც ალტარებისა და დაბალი რელიეფების სპეციალისტი მოქანდა იყო, გადამწყვეტი როლი ითამაშა ბავშვის ნიჭის აღმოჩენასა და განვითარებაში.
• ადრეული შემოქმედებითი განვითარება: ათ წლამდეც კი, კანოვამ წარმოუდგენელი უნარი გამოავლინა და შექმნა მცირე ზომის მარმარილოს საკრებულოები, რაც მის თანდაყოლილ ნიჭზე მეტყველებდა. მან სწავლა ჯუზეპე ბერნარდის („ტორეტო“) და ჯოვანი ფერარის მეთოდებით დაიწყო, რამაც მისი ხელოვნება კიდევ უფრო დახვეწა.
• აკადემიური სწავლება: ვენეციის ლამაზ ხელოვნებათა აკადემიაში განხორციელებულმა სწავლამ მრავალი ჯილდო მოუტანა მას, რითაც განამტკიცა მისი რეპუტაცია იმედისმომცემ ახალგაზრდა ხელოვანად. მონასტრის ფარგლებში არსებულმა სახელოსნომ კი მას შემოქმედებითი თავისუფლებისთვის საჭირო სივრცე შეუნარჩუნა.
• ადრეული შეკვეთები: სენატორ ჯოვანი ფალიერისთვის შექმნილმა ქანდაკებებმა, როგეთუ ორფევს და ევრიდიკესთვის (1775-1777), გამოავლინეს როკოკოს ელემენტები, რაც მომავალში მისი ნეოკლასიციზმის სრულყოფილების წინათავისმეტველი გახდა.

სადღეგრძელო გზა და ნეოკლასიციზმის სტილი

• ნეოკლასიციზმის არსი: კანოვას შემოქმედება გამოირჩევა ელეგანტური ფორმებით, იდეალიზებული ფიგურებითა და ანტიკური საბერძნეთისა და რომის ესთეტიკურ პრინციპებზე დაბრუნებით. მან ოსტატურად მოახერხა ბაროკოს დრამატიზმის თავიდან არიდება და ამავდროულად, იმ სიცივისთვის თავის დაღწევა, რომელიც ხშირად ახლდა თან კლასიკური აღორძინების ადრეულ მცდელობებს.
• მთავარი ნამუშევრები და აღიარება: ისეთმა ქანდაკებებმა, როგორიცაა კუპიდი და ფსიქე (დაახლ. 1787-1793), მოქცეული მაგდალენი და ჰერკულესი და ლიქასი, მისი სახელი მთელ ევროპაში გაბრწყინდა. მისი ნამუშევრები მეფეებისა და დიდგვაროვანთა შორის უდიდეს მოთხოვნას ჰპოვებდა.
• რეპუტაციის გაღვივება: კანოვამ სტრატეგიულად წაიყვანა თავისი კარიერა წინ თავისი ნამუშევრების გრავიურების გამოქვეყნებითა და გიფსის მოდელების მარმარილოს ვერსიების შექმნით, რამაც ხელოვნების ფართო გავრცელება უზრუნველყო.
• საერთაშორისო აღიარება: ევროპის მასშტაბით მიღებულმა შეკვეთებმა, მათ შორის თესევსისა და მინოტავრის ქანდაკებამ ჯიროლამო ზულიანისთვის (ვენეციელი ელჩი რომში), განამტკიცა მისი სტატუსი, როგორც ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანსკვერვებული ხელოვანისა.
ლი

მთავარი ნამუშევრები და მემკვიდრეობა

• აღსანიშნავი ქანდაკებები: გარდა ზემოთქმულისა, კანოვას მნიშვნელოვან ნამუშევრებს შორისაა იტალიური ვენერა, მუზა პოლიჰიმნია, სამი ქაროს დნოსნობა და მისი შედარებით ტრაგიკული ევრიდიკეს გამოსახულება.
• მონუმენტური შეკვეთები: მან მიიღო პრესტიჟული შეკვეთები სამარხების მოწყობისთვის, განსაკუთრებით კი დიდად აღსანიშნავი პაპ კლემენტ XIII-ის საფლავთამბი წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში, რომელმაც წარმოაჩინა მისი ოსტატობა როგორც ქანდაკების, ისე არქიტექტურული დიზაინის მხრივ.
• ანტონიო კანოვას გიფსოთეკა: მუზეუმი „ანტონიო კანოვას გიფსოთეკა“ თავმოყრილად ინახავს მისი შემოქმედების უმნიშვნელოვანეს კოლექციას, რაც დაუუწყებელ წვლილს შეგაქვს მისი შემოქმედებითი პროცესისა და არტისტული ევოლუციის შესწავლაში.
• გავლენა მომავალ თაობებზე: კანოვას გავლენა მის სიცოცხლეზე ბევრად მეტი იყო; მან განსაზღვრა ნეოკლასიციზმის ქანდაკების გზა და შთაგონებით მოგვცა უამრავ ხელოვანს ტექნიკური სრულყოფილებისა და ემოციური ძალის მაგალითი.

ისტორიული მნიშვნელობა

• ნეოკლასიციზმის განსახიერება: ანტონიო კანოვა ნეოკლასიციზმის სინონიმი გახდა, რადგან თავის შემოქმედებაში ასხივებდა წესრიგს, სიცხადესა და ანტიკური წარსულისადმი დაბრუნების იდეალებს.
• სამეფო მოქანდა და დიპლომატი: ევროპელი მმართველების სამეფო მოქანდაরად ყოფნამ მას მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გავლენა მიანიჭა და საშუალება მისცა, მთელ კონტინენტზე ხელოვნული გემოვნების ფორმირებაში მონაწილეობა ეთქვა.
ერთგვარად, ტექნიკური ინოვაცია: მარმარილოს დამუშავების მის უპრესედენტო უნარს შეეძლო გადაეჭრას შესაძლებლობის საზღვრები და ქანდაკებითი სრულყოფილების ახალი სტანდარტი დაედგა.
• მარადიული ხელოვნების მემკვიდრეობა: მისი ქანდაკებები დღემდე აღფრთოვანებას იწვევს მთელ მსოფლიოში, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს მის ადგილს ისტორიის უმნიშვნელოვანეს და გავლენიან ხელოვანთა შორის.