სულიერი ძიება ფერებში: მარსდენ ჰარტლის ცხოვრება და შემოქმედება

მარსდენ ჰარტლი, რომელიც 1877 წლის 4 იანვარს, მეინში, ლუისტვილში დაიბადა (ედმუნდ ჰარტლი), იყო მოუსვენარი სული, რომელიც ხელოვნების ღრმა შესაძლებლობებით იყო შეპყრობილი. მისი ადრეული ცხოვრება დათიშულობისა და დანაკარგის განცდით იყო აღსავსე; ახალგაზრდა იტალიური სიტყვებით რომ ვთქვათ, დაუCareდებული და ფეხსაცმლის ქარხანაში დასაქმებული ბავშვი, მან საკუთარ თავში მარტოობის იმ დაუვიწყარ შეგრძნებას ატარებდა, რამაც მოგვიანებით მისი მხატვრული ხედვის საფუტი შეგიქმნა. ამ პერიოდმა მასში ჩადო მშვიდი ინტენსივობა და ის ძიების სურვილი, რომელიც მთელი მისი კარიერის მანძილზე მისი ტილოების არსს შეადგენდა. ოჯახთან ერთად კლივლენდში გადასვლამ გარდამტეხი როლი ითამაშა, რამაც მას ხელოვნების ფორმალურ განათლება მისცა კლივლენდის ხელოვნების სკოლაში, რაც საბოლოოდ ნიუ-იორკში წაიყვანა, სადაც უილიამ მერიტ ჩეისის მეთვალყურეობით სწავლობდა ნიუ-იორკის ხელოვნების სკოლაში და მოგვიანებით ეროვნულ აკადემიაში სწავლა გააგრძელა. თუმცა, ჰარტლი მხოლოდ ტექნიკურ ოსტატობას კი არ ეძებდა, მას სურდა უფრო ღრმა კავშირი, სულიერი რეზონანსი თავის ნამუშევრებში. ამ ძიებას სტიმული მისცა ალბერტ პინკჰამ რაიდერის გამომწვევმა სიმბოლიზმმა და ვოლტ უითმენის, რალფ ვალდოემერსონისა და ჰენრი დევიდ თოროর ტრანსცენდენტალისტურმა ფილოსოფიამ – ავტორებმა, რომლებმაც მხარი დაუჭირეს ინდივიდუალიზმსა და ბუნების თანდაყოლილ ღვთაებრიობას.

მეინის ლანდშაფტებიდან ევროპულ მოდერნიზმამდე

ჰარტლის შემოქმედებითი მოგზაურობა დაიწყო იმ ლანდშაფტებით, რომელთა ფესვებიც მის მშობლიურ ახალ ინგლისში იმყოფებოდა. ადრეული ნამუშევრები, როგორიცაა বরდის ჭრილი (1908), აჩვენებს აბსტრაქციისკენ გადასვლას და მიანიშნებს იმ მომწიფებულ სტილზე, რომელიც მას მოგვიანებით განსაზღვრავდა. ეს ტილოები არ იყო მხოლოდ ადგილმდებარეობის აღწერა; ისინი იყო მცდელობა, დაეჭირათ ემოციური და სულიერი არსი, ბუნებაში არსებული აღმატებულობის განცდა. გადამწყვეტი მომენტი დადგა 1912 წელს, როდესაც ალფრედ სტიგლიცის ფინანსებით პირველად ჩავიდა ევროპაში. პარიზისა და ბერლინის დინამიკურ სამხატვრო გარემოში ჩაფლული, ჰარტლი შეეჩეხა კუბიზმსა და სხვა ავანგარდულ მოძრაობებს, რამაც მისი მიდგომა ფუნდამენტურად შეცვალა. მან ნაცნობობა დაამყარა ისეთ ხელოვანებთან, როგორებიც იყვნენ ვასილი კანდინსკი და ფრანც მარკი — „ლურჯი მხედარების“ ჯგუფის წევრები, რომლებიც იზიარებდნენ მის რწმენას, რომ აბსტრაქციას შინაგანი ჭეშმარიტებების გადმოცემის ძალა გააჩნდა. ამ გამოცდილებამ გამოიწვია ექსპერიმენტული პერიოდი, რის შედეგადაც შეიქმნა თამამი კომპოზიციები ფრაგმენტირებული ფორმებითა და ინტენსიური ფერთა პალიტრით. მისი გერმანელი ოფიცრის პორტრეტი (1914), რომელიც სწორედ ამ დროს დაიხატა, არის გასაოცარი მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეዋროთ ევროპული მოდერნიზმი საკუთარ უნიკალურ სენსიტივობაში. ომით დანგრეულ ევროპაში ყოფნამ მასზე ასევე ღრმად მოახდინა გავლენა; ახლობელი მეგობრის, კარლ ფონ ფრაიბურგის დაკარგვამ შთაგონების წყაროდ იქცა მწუხარებითა და მონატრებით გაჯერებული ძლიერი პორტრეტების სერიისთვის.

ამერიკულ ფესვებთან დაბრუნება: რეგიონალიზმი და მის მიღმა

1916 წელს შეერთებულ შტატებში დაბრესლბის შემდეგ, ჰარტლიმ განაგრძო მრავალფეროვანი მხატვრული გზების ძიება, მოგზაურობდა ნიუ-მექსიკოსა და აღმოსავლეთ მხარეებს შორის, სადაც პირველად მოხიბლა ამერიკული მკვიდრი ხალხის ხელოვნება და კულტურა. თუმცა, 1930-იანი წლების ბოლოს, მის ნამუშევრებში ეროვნული იდენტობის მზარდი განცდა დაიწყო გამოვლენა. მან ყველასთვის ცნობილით განაცხადა, რომ მისი მიზანი იყო გახდა „მეინის მხატვარი“, რითაც თავი რეგიონალიზმის მოძრაობას დაუკავშირა, რომელიც ქარც ამერიკულ თემებსა და სტილებს ზეიმობდა. ამ პერიოდის განმავლობაში ყურადღება კვლავ გამახვილდა მეინის სანაპირო ზოლის უხეშ სილამაზეზე, რაც ასახულია ისეთ ტილოებში, როგორიცაა მაუნთ მაუნტ კატადინი (მეინი), შემოდგომა -2 (1939–40). მიუხედავად ამისა, ჰარტლის რეგიონალიზმი არასდროს ყოფილა მხოლოდ რეპრეზენტაციული; მან თავის ლანდშაფტებში შემოიტანა ღრმა პერსონალური სიმბოლიზმი და ფერების ექსპრესიული გამოყენება, რაც სცილდებოდა უბრალო დოკუმენტირებას. ის არ ხატავდა მხოლოდ იმას, რასაც ხედავდა, არამედ გადმოსცემდა იმას, თუ *როგორ იგრძნობოდა* ამ ადგილებში ყოფნა, ისტორიის სიმძიმისა და ბუნების ძალის განცდა.

მემკვიდრეობა და ისტორიული მნიშვნელობა

მარსდენ ჰთლის წვლილი ამერიკულ ხელოვნებაში არა მხოლოდ მის გამორჩეულ სტილში — აბსტრაქციის, სიმბოლიზმისა და ემოციური ინტენსივობის შეხამებაში — არამედ მხატვრული დამოუკიდებლობისადმი მისი ურყევად ერთგულებაში მდგომარეობს. მან წინააღმდეგობა გაუწია მარტივ კატეგორიზაციას, მუდმივად ვითარდებოდა და ეჭვქვეშ აყენებდა დამკვიდრებულ ნორმებს მთელი მისი კარიერის განმავლობაში. მისმა შემოქმედებამ გზა გაუკვალა აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის მომავალ თაობებსა და სხვა მოდერნისტ მხატვრებს, რომლებიც ეძებდნენ შინაგანი სამყაროს გამოხატვას არარეპრეზენტაციული ფორმებით. ჰარტლის გავლენა შეინიშნება ისეთი ხელოვანების ნამუშევრებში, როგორებიცაა ჯორჯია ოკიფისა და არტურ დოვის პერიოდში, რომლებიც ასევე იკვლევდნენ ამერიკული ლანდშაფტების სულიერ განზომილებებს. ის რჩება ამერიკული მოდერნიზმის განვითარების საკვანძო ფიგურად — მხატვრად, რომლის ტილოებიც დღემდე აღძრავს ჩვენს გრძნობებს თავისი ღრმა ემოციური სიღრმითა და მარადიული იდუმალებით. მისი ცხოვრება, რომელიც სავსე იყო როგორც ტანჯვით, ისე მხატვრული ტრიუმფებით, არის დასტური ხედვის ძალისა და ხელოვნების ტრანსფორმაციული პოტენციალისა.

• მთავარი გავლენები: ალბერტ პინკჰამ რაიდერი, ვოლტ უითმენი, რალფ ვალდოემერსონი, ჰენრი დევიდ თორო, ვასილი კანდინსკი, ფრანც მარკი.
• მთავარი მოძრაობები: ამერიკული მოდერნიზმი, რეგიონალიზმი, აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის წინამორბედი.
• აღიჩნადი ნამუშევრები: বরდის ჭრილი, შემოდგომის ფერი, გერმანელი ოფიცრის პორტრეტი, მაუნთ მაუნთ კატადინი (მეინი), შემოდგომა -2.